ข้อมูลโครงการ
ความเป็นมาและรายละเอียด
ภูมิปัญญาการย้อมครามและการทอผ้าครามของจังหวัดสกลนครถือเป็นอัตลักษณ์สำคัญทางวัฒนธรรมที่สะท้อนถึงรากเหง้า ความเชื่อ วิถีชีวิต และความคิดสร้างสรรค์ของผู้คนในภูมิภาคอีสาน โดยเฉพาะพื้นที่ลุ่มน้ำโขงที่มีประวัติศาสตร์การแลกเปลี่ยนวัฒนธรรมมายาวนาน ผ้าครามมิได้เป็นเพียงสิ่งทอเพื่อการใช้สอย หากแต่เป็นสัญลักษณ์แห่งภูมิปัญญาที่สืบทอดจากบรรพบุรุษและสะท้อนถึงความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์กับธรรมชาติ อันปรากฏผ่านการใช้พืชครามย้อมเส้นด้ายซึ่งเป็นภูมิปัญญาที่แสดงให้เห็นถึงการอยู่ร่วมกับสิ่งแวดล้อมอย่างสมดุลและยั่งยืน
อย่างไรก็ตาม ท่ามกลางกระแสโลกาภิวัตน์ที่มีการแข่งขันสูงและความเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจสังคม ภูมิปัญญาท้องถิ่นย่อมต้องได้รับการยกระดับให้สามารถปรับตัวสอดคล้องกับโลกยุคใหม่ การใช้พลังอ่อนหรือ Soft Power จึงมีความสำคัญอย่างยิ่งในการผลักดันครามสกลนครให้กลายเป็นทุนทางวัฒนธรรมที่สามารถสร้างมูลค่าเพิ่มทั้งทางเศรษฐกิจและทางสังคม การนำเสนอผ้าครามมิใช่เพียงการผลิตและจำหน่ายสิ่งทอ แต่ยังรวมถึงการสื่อสารเรื่องราวที่สะท้อนวิถีชีวิต ประเพณี ความเชื่อ และภูมิปัญญาที่สั่งสมมาของผู้คน ผ่านสื่อและรูปแบบร่วมสมัยเพื่อสร้างภาพลักษณ์ที่มีเสน่ห์และทรงพลังในระดับนานาชาติ
การยกระดับผ้าครามสกลนครด้วย Soft Power มีความสำคัญในหลายมิติ ประการแรก คือการอนุรักษ์และสืบสานภูมิปัญญาท้องถิ่นที่มีรากฐานยาวนาน โดยการถ่ายทอดองค์ความรู้ด้านการปลูกคราม การย้อมคราม และการทอผ้าไปสู่คนรุ่นใหม่ เพื่อป้องกันไม่ให้ภูมิปัญญานี้สูญหายไป ประการต่อมา คือการสร้างคุณค่าทางเศรษฐกิจจากผ้าครามพื้นบ้านที่เคยเป็นเพียงสิ่งใช้สอย สู่การพัฒนาผลิตภัณฑ์เชิงสร้างสรรค์ เช่น เสื้อผ้าแฟชั่น ของที่ระลึก และเครื่องใช้ร่วมสมัย อันเป็นการขยายตลาดทั้งภายในและต่างประเทศ อีกทั้งยังสามารถตอบสนองต่อความต้องการของผู้บริโภครุ่นใหม่ที่ให้ความสำคัญกับสินค้าที่มีเรื่องราวและเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม นอกจากนี้ การผลักดันผ้าครามด้วย Soft Power ยังเป็นการเชื่อมโยงวัฒนธรรมเข้ากับเศรษฐกิจสร้างสรรค์ โดยการนำเสนอเรื่องราวหรือ storytelling ที่สะท้อนความสัมพันธ์ระหว่างคนกับผืนผ้าและธรรมชาติ ทำให้ผ้าครามไม่ใช่เพียงสินค้าธรรมดา แต่กลายเป็นสัญลักษณ์ทางอัตลักษณ์และมรดกภูมิปัญญาของชาติ ในขณะเดียวกัน กระบวนการผลิตผ้าครามยังเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม ใช้วัตถุดิบจากธรรมชาติและไม่ก่อมลพิษ จึงตอบโจทย์กระแสโลกที่มุ่งเน้นการบริโภคอย่างรับผิดชอบและการพัฒนาอย่างยั่งยืน
โครงการนี้จึงมีเหตุผลสำคัญในการดำเนินงานหลายประการ ทั้งเพื่อผลักดัน Soft Power ไทยในเวทีโลก โดยการสร้างแบรนด์ “ครามสกล” ให้เป็นที่ยอมรับในระดับสากล ตลอดจนเพื่อสร้างงานและรายได้แก่ชุมชนท้องถิ่น ให้ชาวบ้านและกลุ่มวิสาหกิจสามารถพัฒนาทักษะการผลิต การออกแบบ และการจัดการธุรกิจ รวมถึงขยายตลาดทั้งออนไลน์และออฟไลน์ ส่งผลต่อการกระจายรายได้อย่างทั่วถึง การต่อยอดองค์ความรู้ด้วยวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และนวัตกรรมก็เป็นอีกหนึ่งปัจจัยสำคัญที่ช่วยเพิ่มศักยภาพการแข่งขัน เช่น การพัฒนาสีครามให้คงทน การออกแบบลวดลายใหม่ ๆ และการใช้แพลตฟอร์มดิจิทัลเพื่อสร้างการตลาดที่เข้าถึงผู้บริโภคได้กว้างขึ้น ที่สำคัญ โครงการนี้เปิดโอกาสให้ภาคส่วนต่าง ๆ ทั้งสถาบันการศึกษา หน่วยงานภาครัฐ ภาคเอกชน และเครือข่ายวัฒนธรรม ได้เข้ามามีส่วนร่วมในการอนุรักษ์และพัฒนาผ้าครามร่วมกัน เป็นการผสานพลังที่นำไปสู่การพัฒนาที่มั่นคงและยั่งยืน ตลอดจนสามารถตอบสนองต่อแนวโน้มผู้บริโภคโลกที่ให้ความสำคัญกับอัตลักษณ์ ความเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม และเรื่องราวทางวัฒนธรรมอย่างลึกซึ้ง
ดังนั้น โครงการ “ยกระดับภูมิปัญญาสิ่งทอท้องถิ่นด้วย Soft Power ครามสกลนคร” จึงถือกำเนิดขึ้นจากหลักคิดที่ว่า การผสานทุนทางวัฒนธรรมเข้ากับกลไก Soft Power จะเป็นการเปิดพื้นที่ใหม่ให้ผ้าครามก้าวไกลจากการเป็นเพียงสิ่งทอพื้นบ้าน ไปสู่การเป็นสินค้าสร้างสรรค์เชิงสัญลักษณ์ที่ทรงคุณค่าในระดับโลก โครงการนี้ไม่เพียงเป็นการสร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจ แต่ยังสะท้อนคุณค่าทางสังคม วัฒนธรรม และสิ่งแวดล้อม อีกทั้งยังเป็นการขับเคลื่อนชุมชนให้เข้มแข็งและสามารถยืนหยัดได้อย่างมั่นคงในกระแสการเปลี่ยนแปลงของโลกยุคใหม่
วัตถุประสงค์
1. เพื่อสร้างความเข้าใจระหว่างนักออกแบบมืออาชีพ Soft Power กับสมาชิกกลุ่มวิสาหกิจชุมชน
2. เพื่อสืบค้นอัตลักษณ์ทุนทางวัฒนธรรมสิ่งทอย้อมครามของกลุ่มวิสาหกิจชุมชน
3. เพื่อพัฒนาผลิตภัณฑ์ตามกลุ่ม (Cluster) สิ่งทอย้อมคราม
4. เพื่อพัฒนานวัตกรรมสิ่งทอย้อมครามจากทุนวัฒนธรรมเฉพาะ Cluster ให้เป็นอัตลักษณ์ จำเพาะกลุ่ม และการส่งเสริมเส้นทางการท่องเที่ยวชุมชนสิ่งทอ
5. เพื่อพัฒนาผลิตภัณฑ์สิ่งทอย้อมครามให้มีความร่วมสมัยโดยการผสมผสานเทรนด์ตะวันออก และตะวันตก ด้วย Product line 3 ระดับ
6. เพื่อพัฒนาตราสินค้าของผลิตภัณฑ์สิ่งทอย้อมครามและเพิ่มช่องทางการจัดจำหน่ายแบบหน้าร้าน และแบบออนไลน์
7. เพื่อการเผยแพร่เอกลักษณ์สิ่งทอย้อมครามชุมชน Soft Power
กลุ่มเป้าหมาย
1. กลุ่มวิสาหกิจชุมชน 2. กลุ่มผู้ประกอบการ (รายเดียว) 3. กลุ่มนักเรียน 4. นักศึกษาวิศวกรสังคม
ผู้ใช้ประโยชน์
1) หมู่บ้านเป้าหมาย จำนวน 10 หมู่บ้าน 2) กลุ่มวิสาหกิจชุมชนที่ได้รับการพัฒนา จำนวน 10 กลุ่ม 3) หน่วยงานภาครัฐและภาคเอกชนในพื้นที่ จำนวน 10 หน่วยงาน
พื้นที่ดำเนินงาน
1. ต.นาม่อง อ.กุดบาก 2. ต.นาหัวบ่อ อ.พรรณานิคม 3. ต.วานรนิวาส อ.วานรนิวาส 4. ต.อากาศอำนวย อ.อากาศ 5. ต.พันนา อ.สว่างแดนดิน 6. ต.นาตาล อ.เต่างอย 7. ต.ด่านม่วงคำ อ.โคกศรีสุพรรณ 8. ต.เจริญศิลป์ อ.เจริญศิลป์ 9. ต.บ้านโพน อ.โพนนาแก้ว 10. ต.สร้างค้อ อ.ภูพาน
ทีมงานโครงการ
- ยังไม่ระบุทีมงาน -
ผลกระทบ (Impact)
ด้านเศรษฐกิจ
1) เกิดการนำองค์ความรู้จากภูมิปัญญาท้องถิ่นด้านสิ่งทอครามของชุมชนท้องถิ่นไปพัฒนาเพื่อเป็นอาชีพที่สร้าง รายได้ให้แก่ครอบครัว
2) เกิดการสืบสานและสร้างสรรค์ภูมิปัญญาท้องถิ่นด้านสิ่งทอครามของชุมชนท้องถิ่นในจังหวัดสกลนครเพื่อ ความยั่งยืน
2 ด้านสังคม
1) เกิดการส่งเสริมภูมิปัญญาของชุมชนท้องถิ่นด้านสิ่งทอครามในจังหวัดสกลนครเพื่อความยั่งยืน
2) เกิดการส่งเสริมคุณภาพชีวิตของชุมชนท้องถิ่นด้านสิ่งทอครามในจังหวัดสกลนครเพื่อความมั่นคงในชีวิต
3) เกิดการสืบสานและสร้างสรรค์ภูมิปัญญาท้องถิ่นด้านสิ่งทอครามของชุมชนท้องถิ่นในจังหวัดสกลนครเพื่อ ความยั่งยืน
4) เกิดการยกระดับภูมิปัญญาท้องถิ่นด้านสิ่งทอครามของชุมชนท้องถิ่นไปวางแผนเชิงยุทธศาสตร์ทั้งในระดับ ชุมชน ระดับจังหวัด และระดับภูมิภาคในการขับเคลื่อนองคาพยพของภูมิปัญญาไปสู่ความยั่งยืนของพื้นที่
5) เกิดการเชื่อมโยงฐานข้อมูลภูมิปัญญาท้องถิ่นด้านสิ่งทอครามของชุมชนท้องถิ่นในระดับจังหวัด กลุ่มจังหวัด และมหาวิทยาลัยราชภัฏในกลุ่มภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
3 ด้านการศึกษา
1) เกิดแนวทางสร้างความตระหนักรู้เกี่ยวกับภูมิปัญญาท้องถิ่นด้านสิ่งทอครามของชุมชนท้องถิ่นในฐานะ ที่เป็นทุนทางวัฒนธรรมกับการจัดการศึกษาทั้งในระบบ นอกระบบ และตามอัธยาศัย
2) เกิดการพัฒนาศักยภาพด้านการวิจัยของบุคลากร นักศึกษาวิศวกรสังคมที่สามารถนำองค์ความรู้ใหม่ มาประยุกต์ใช้ ในการเรียนการสอน การวิจัย การบริการวิชาการ และการทำนุบำรุงศิลปวัฒนธรรม
4 ด้านสิ่งแวดล้อม
1) เกิดแนวทางการสร้างความตระหนักรู้เกี่ยวกับภูมิปัญญาท้องถิ่นด้านสิ่งทอครามของชุมชนท้องถิ่น เพื่อการอนุรักษ์และหวงแหนทรัพยากรชีวภาพและสิ่งแวดล้อมในชุมชน
ตัวชี้วัดผลผลิต (Outputs)
เครือข่ายความร่วมมือ
OUTPUTเครือข่ายความร่วมมือในโครงการ
1. สำนักงานพาณิชย์จังหวัดสกลนคร
2. สำนักงานพัฒนาชุมชนจังหวัดสกลนคร
3. สำนักงานการท่องเที่ยวและกีฬาจังหวัดสกลนคร
4. สำนักงานวัฒนธรรมจังหวัดสกลนคร
5. ศูนย์หม่อนไหมเฉลิมพระเกียรติ ฯ สกลนคร
6. ศูนย์วิจัยและพัฒนาการใช้ประโยชน์ป่าไม้ ที่ 4
7. กรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่น
8. องค์การบริหารส่วนตำบลด่านม่วงคำ
9. องค์การบริหารส่วนตำบลพันนา
10. เทศบาลตำบลอากาศอำนวย
นวัตกรรมผ้าและสิ่งทอ
OUTPUTนวัตกรรมผ้าและสิ่งทอของโครงการ
1. นวัตกรรมเทคนิคการย้อมสีธรรมชาติ
2. นวัตกรรมฟืมขยายขนาด
3. นวัตกรรมการก่อหม้อคราม
4. นวัตกรรมการฟอกไหมด้วยด่างธรรมชาติ
5. นวัตกรรมการสาวไหม
ผลิตภัณฑ์ผ้าทอ
OUTPUTผลิตภัณฑ์ย้อมครามผ้าฝ้าย-ผ้าไหมจาก 10 ชุมชม
1. ต.นาม่อง อ.กุดบาก
2. ต.นาหัวบ่อ อ.พรรณานิคม
3. ต.วานรนิวาส อ.วานรนิวาส
4. ต.อากาศอำนวย อ.อากาศ
5. ต.พันนา อ.สว่างแดนดิน
6. ต.นาตาล อ.เต่างอย
7. ต.ด่านม่วงคำ อ.โคกศรีสุพรรณ
8. ต.เจริญศิลป์ อ.เจริญศิลป์
9. ต.บ้านโพน อ.โพนนาแก้ว
10. ต.สร้างค้อ อ.ภูพาน
เครือข่ายผ้าและสิ่งทออีสาน
OUTPUTเครือข่ายผ้าและสิ่งทอ
1. กรมหม่อนไหม
2. สถาบันพัฒนาอุตสาหกรรมสิ่งทอ
3. สถาบันส่งเสริมศิลปหัตถกรรมไทย (องค์การมหาชน)
4. ศูนย์ความเป็นเลิศด้านสิ่งทอพื้นเมืองแพรวากาฬสินธุ์
5. ศูนย์ออกแบบสร้างสรรค์ผ้าและสิ่งทอ มหาวิทยาลัยราชภัฏอุดรธานี
ศูนย์พัฒนาผ้าและสิ่งทอต้นแบบ
OUTPUTศูนย์พัฒนาผ้าและสิ่งทอ
1. ศูนย์เรียนรู้ภูมิปัญญาหม่อนไหมครามบ้านกลาง เลขที่ 67 หมู่ 2 บ้านกลาง ต.ด่านม่วงคำ อ.โคกศรีสุพรรณ จ.สกลนคร
ประสานงาน: นางสาวทัศวรรณ แสงวงค์ โทร: 0872189819
2. ศูนย์เรียนรู้กลุ่มทอผ้าครามมุก เลขที่ 291/5 บ้านนาจาน ต.บ้านโพน อ.โพนนาแก้ว จ.สกลนคร
ประสานงาน: นางจริยา คำจะลบ โทร: 0895719232
3. ศูนย์เรียนรู้ผ้าย้อมครามบ้านเชิงดอย เลขที่ 30 หมู่ 6 บ้านเชิงดอย ต.นาม่อง อ.กุดบาก จ.สกลนคร
ประสานงาน: นางวันดี แก้วอาษา โทร: 0843626434
หลักสูตรระยะสั้น
OUTPUTหลักสูตรระยะสั้น 1. หลักสูตรการย้อมสีธรรมชาติ 2. หลักสูตรการออกแบบและแปรรูปผ้าทอสู่แฟชั่น
ฐานข้อมูลเอกลักษณ์ผ้าทออีสาน
OUTPUTฐานข้อมูลเอกลักษณ์ผ้าทออีสานอยู่ระหว่างการดำเนินการ
วิสาหกิจผ้าทอได้รับการพัฒนา
OUTPUTวิสาหกิจผ้าทอได้รับการพัฒนา 10 ชุมชน ได้แก่
1. ต.นาม่อง อ.กุดบาก
2. ต.นาหัวบ่อ อ.พรรณานิคม
3. ต.วานรนิวาส อ.วานรนิวาส
4. ต.อากาศอำนวย อ.อากาศ
5. ต.พันนา อ.สว่างแดนดิน
6. ต.นาตาล อ.เต่างอย
7. ต.ด่านม่วงคำ อ.โคกศรีสุพรรณ
8. ต.เจริญศิลป์ อ.เจริญศิลป์
9. ต.บ้านโพน อ.โพนนาแก้ว
10. ต.สร้างค้อ อ.ภูพาน
มาตรฐานผลิตผ้าทอ (ตรานกยูง/มพช.)
OUTPUTผลิตภัณฑ์ผ้าทอที่ผ่านมาตรฐานตรานกยูง และมาตรฐานผลิตภัณฑ์ชุมชน (มพช.)
ชุมชนที่ได้รับการพัฒนา
OUTPUTชุมชมผู้ผลิตผ้าทอ 10 ชุมชน ได้แก่
1. ต.นาม่อง อ.กุดบาก
2. ต.นาหัวบ่อ อ.พรรณานิคม
3. ต.วานรนิวาส อ.วานรนิวาส
4. ต.อากาศอำนวย อ.อากาศ
5. ต.พันนา อ.สว่างแดนดิน
6. ต.นาตาล อ.เต่างอย
7. ต.ด่านม่วงคำ อ.โคกศรีสุพรรณ
8. ต.เจริญศิลป์ อ.เจริญศิลป์
9. ต.บ้านโพน อ.โพนนาแก้ว
10. ต.สร้างค้อ อ.ภูพาน
ตัวชี้วัดผลลัพธ์ (Outcomes)
ความสุขมวลรวม GVH เพิ่มขึ้น
OUTCOMEความสุขมวลรวม GVH เพิ่มขึ้นจากเดิม ร้อยละ 50
กลุ่มเป้าหมายสามารถนำความรู้ไปใช้ประโยชน์
OUTCOMEกลุ่มเป้าหมายสามารถนำความรู้ไปใช้ประโยชน์ ร้อยละ 80
รายได้กลุ่มวิสาหกิจผ้าทอเพิ่มขึ้นจากเดิมอย่างน้อย
OUTCOMEกลุ่มวิสาหกิจชุมชนมีรายได้เพิ่มขึ้น ร้อยละ 10